Open Science (OS) en Open Access (OA)

De EU heeft Open Science gelanceerd, een programma ter bevordering van de publieke toegankelijkheid van wetenschap. Onderdelen van dit programma zijn open access publiceren, open onderzoeksdata, de ontwikkeling van nieuwe validatiemetrices en impactfactoren en een Europese infrastructuur voor wetenschappelijke informatie. Nederland speelt een voortrekkersrol binnen de EU, die een Nederlandse OS-gezant heeft aangesteld. In Nederland is het Nationaal Plan Open Science ingericht, een initiatief van stakeholders uit hoger onderwijs en wetenschap.

In het Regeerakkoord van het huidige kabinet is Open Access als norm voor wetenschappelijk publiceren gesteld en in 2020 moet wetenschappelijke informatie gebaseerd op publiek gefinancierd onderzoek, toegankelijk zijn in het publieke domein. Afspraken over omvang en vergoedingen van Open Access publiceren komen tot stand via licentieovereenkomsten tussen universiteiten, hogescholen, agencies en uitgevers. In de huidige transitieperiode bestaan, naast pure OA-publicaties, abonnements- en licentie-uitgaven (al dan niet in hybride combinaties met OA) naast elkaar.

MVW-uitgevers staan positief tegenover de transitie naar OS en OA. MVW-uitgevers dragen daar graag aan bij door:

  • toegang te bieden tot en het delen van open data;
  • het ontwikkelen van nieuwe validatiemetrices;
  • het openstellen van hun geavanceerde publicatieplatformen voor innovatie van de wetenschappelijke infrastructuur.

Het OA-beleid brengt ondertussen een aantal implicaties aan het licht: hoewel groen open access publiceren in de Auteurswet uitdrukkelijk is beperkt tot korte werken van wetenschappelijke aard, is in de wetenschappelijke, hbo- en professionele markten sprake van een steeds sterkere tendens om OA op te rekken naar vakinformatieve publicaties en studiemateriaal. Hierdoor kan de markt voor studieboeken en vakinformatie ernstig verstoord raken.

In dit verband pleit MVW voor:

  • een beheerste transitie naar Open Science zonder risico’s voor
    • instabiliteit van het bestaande validatie- en valorisatiesysteem,
    • terugverdienmogelijkheden van uitgeefinvesteringen via embargoperiodes en APC’s,
    • het gebruik van legale en betrouwbare informatie (in plaats van rooftijdschriften, illegale en gepirateerde content en data) en
    • het veiligstellen van onderzoeksbudgetten.
  • het voorkomen van contraproductieve politieke druk op universitair onderzoek.
  • het alsnog beschikbaar stellen van transitiebudgetten naar ‘gold’ OA.
  • een duidelijke afbakening van OA qua type publicatie, markt en geografische reikwijdte.

In dit verband voert MVW gesprekken met stakeholders in de politiek en in de ketenpartners in het hoger onderwijs. MVW-leden worden geïnformeerd over relevante ontwikkelingen in het Hoger Onderwijs en ontwikkelt checklists voor zijn leden die hen kunnen ondersteunen bij de totstandkoming van auteurscontracten en licenties.